.
Search Site

Paranoot spaart mens en oerwoud

Jet Salomons − 16/06/11, 09:25 

Bijna alle commerciële activiteiten in het Amazonegebied in Zuid-Amerika bedreigen het leven in het oerwoud. Zo niet het rapen van de gezonde paranoten. En de castañeros houden er een stevige boterham aan over.

Geld verdienen aan de Amazone, zonder dat er bomen gekapt worden. Het lijkt een utopie, maar het gebeurt al jaren. Met het verzamelen van paranoten verdient de lokale bevolking van Brazilië, Bolivia en Peru geld, terwijl het regenwoud intact blijft.

"Ik liep een keer met een vriend door het oerwoud", legt de Peruaanse paranotenhandelaar Gaston Vizcarra zijn fascinatie voor de Amazone uit. "Plof, hoorden we. Toen weer: plof, plof." Het waren zaden van een plant die in alle richtingen werden gekatapulteerd. "Het oerwoud barst van het leven, overal waar je kijkt, gebeurt iets. Als je eenmaal in de Amazone bent geweest, kan het niet anders dan dat je er iets voor wilt doen om het oerwoud te behouden."

Afgelopen maand was Vizcarra even in Amsterdam, op uitnodiging van zijn grootste paranotenolie afnemer: The Body Shop. Sinds 1989 handelt de econoom in paranoten. "Ik wilde voornamelijk mensen helpen met handel drijven", zegt Vizcarra. "Mijn vrouw zat al in de eerlijke handel. Zij verkocht leer en spijkers met hulp van een Engelse fair trade organisatie. Wij dachten: zoiets moet ook mogelijk zijn met voedsel. Toen ontdekten we dat in Engeland enorm veel paranoten gegeten werden."

Ze begonnen op een stukje land dat officieel van de kerk was, vertelt hij. "Daar zaten we in een klein groepje paranoten te kraken onder een boom." Inmiddels werkt hij in zijn non-profit bedrijf Candela met meer dan 250 families van paranotenverzamelaars, castañeros, van wie hij de paranoten opkoopt. De rechten voor het verzamelen zijn in handen van de castañeros zelf. Zij hebben bij de Peruaanse overheid een vergunning bemachtigd om veertig jaar lang in een vast gebied de noten te mogen verzamelen. Elk afzonderlijk gebied is tussen de 200 en 1000 hectare groot.

Anders dan bij houtkap of de goudkoorts wordt het oerwoud door de zoektocht naar paranoten amper aangetast, zegt Pieter Zuidema. De ecoloog van de universiteit van Wageningen onderzocht in Brazilië de mogelijkheden van duurzaam gebruik van drie bosproducten, waaronder paranoten. "De paden waarover de verzamelaar hun noten vervoeren zijn klein. Bovendien worden er geen chemicaliën gebruikt. Ook de bewoning is zo kleinschalig dat die nauwelijks schade toebrengt aan het bos."

Vizcarra beaamt dat: "De castañeros leven heel eenvoudig. Ze verbouwen misschien maniok of rijst op een klein akkertje of hebben een bananenboom." De meeste verzamelaars in Peru wonen alleen in de drie oogstmaanden in het regenwoud, weet de handelaar. De andere maanden werken zij elders, in de bouw, op akkers, of wonen zij in een dorp verderop waar hun kinderen naar school gaan. Met de geraapte paranoten verdient een verzamelaar in de drie oogstmaanden ongeveer tien keer het minimum maandloon.

De prijs per kilogram die Vizcarra aan de castañeros betaalt, verschilt niet veel van wat anderen bieden. Vizcarra: "De laatste jaren zijn de prijzen van alle opkopers vrij eerlijk. Het probleem is alleen dat een castañero maar kleine hoeveelheden kan verkopen, omdat er een beperkt aantal paranotenbomen op zijn stuk Amazone staat, gemiddeld één of twee per hectare. Daardoor kan hij er niet volledig van leven."

Voor het raapseizoen spreekt Vizcarra met de verzamelaars af hoeveel zakken zij gaan leveren. Op basis daarvan krijgen de verzamelaars een voorschot. Vizcarra is echter niet de enige opkoper die in het gebied actief is. Zeker als de noten van het vorige seizoen op zijn, is de competitie om aan paranoten te komen groot. "Je weet nooit zeker of een verzamelaar zijn oogst ook aan iemand anders heeft beloofd", vertelt Vizcarra. Elk jaar komt een klein percentage verzamelaars zijn afspraken niet na. "Dat kan iedereen zijn. Soms heeft iemand die normaal gesproken heel trouw levert, geld nodig omdat een familielid ziek is geworden of omdat hij een brommer wil kopen. Dan verkoopt hij zijn noten aan een andere handelaar, omdat die toevallig eerder langskwam", vertelt Vizcarra. "Als ik er het volgende jaar lucht van krijg dat de castañero weer zakken paranoten klaar heeft staan, ga ik weer langs, om alsnog het voorgeschoten deel te krijgen."

De illegale mijnbouw is de grootste bedreiging van het Amazonegebied in Peru, en daarmee ook voor de castañeros. Vizcarra: "Wat doe je als je twintig man tegenkomt op je gebied die goud aan het zoeken zijn? Je haalt de politie erbij en probeert de groep terug te vinden. Als dat lukt worden ze weggestuurd, maar hoe voorkom je dat ze de volgende dag terugkeren?" Bovendien strijken er soms families neer in het gebied. "Zij komen vooral uit het arme noorden", vertelt Vizcarra. "Dan kappen ze drie hectare bos weg. Eenmaal gesetteld krijg je ze niet makkelijk meer weg." Het weggekapte deel van het bos is daarmee verloren.

Ook de asfaltweg die sinds kort dwars door het paranotengebied loopt, ziet Vizcarra als een grote dreiging voor het oerwoud en daarmee voor de paranoothandel. Een weg trekt mensen aan en overal ontstaan weggetjes het bos in. "Onderzoekers hebben aangetoond dat een weg het bos aan weerszijden tot op 50 kilometer afstand kan aantasten", vertelt Viscarra. Dat zou desastreus zijn voor de Peruaanse paranoothandel: het gebied is naar de grens met Bolivia maar twee tot twintig kilometer breed, en ook aan de andere kant van de weg heeft de strook waar de paranoten worden verzameld maar een beperkte breedte. Bovendien kan de weg het aantrekkelijk maken om bijvoorbeeld soja te gaan verbouwen; dat kan via de weg makkelijk getransporteerd worden.

Ook het verzamelen van paranoten kan uiteindelijk een nadelig effect hebben. Bij langdurige verzameling waarbij nauwelijks nog paranoten achterblijven, kan de leeftijdsstructuur van de bomen worden aangetast, blijkt uit onderzoek van Pieter Zuidema uit 2003. Het aantal reproductieve bomen was nog niet afgenomen, maar in de Braziliaanse staat Pará vond hij naar verhouding wel minder jonge, nog niet reproductieve bomen.

Toch is er geen enkel gevaar dat de boom met uitsterven bedreigd raakt door het verzamelen van de noten, benadrukt de ecoloog. "Als er op een gegeven moment alleen nog maar oude, nog productieve bomen zouden zijn, zou het verzamelen een jaar of tien moeten stoppen, zodat er weer nieuwe bomen kunnen groeien", aldus Zuidema. Hoewel dit natuurlijk desastreus zou zijn voor de inkomens van de verzamelaars.

In Bolivia, waar 93 procent van de paranoten worden geraapt, vond Zuidema nog behoorlijke aantallen net opgekomen bomen. Zuidema: "Er zijn altijd dieren die de noten eerder vinden dan de verzamelaars, nooit alle noten worden opgeraapt en bovendien zijn er ook gebieden met paranotenbomen waarin niet wordt verzameld." Bij het vervoer verspreiden de zaden zich ook, vult Vizcarra aan: "Wij doen de paranoten in plastic zakken, maar die zijn vaak oud. We verliezen altijd wel wat onderweg."

Volgens Zuidema moet je het verzamelen van paranoten ook afzetten tegen het alternatief: "Als ik moet kiezen tussen noten verzamelen en ontbossing, dan weet ik het wel. Ik raad mijn studenten altijd aan om paranoten te eten. Ook als zij ze eigenlijk niet zo lekker vinden."

Twintig miljoen kilo per jaar, voor onder meer repen, cruesli en crèmes
Van elke honderd euro die wordt uitgegeven aan noten, wordt maar één euro aan paranoten besteed. Peru levert volgens Vizcarra ongeveer 2000 ton paranoten per jaar. Dat is zo'n 10 procent van de totale hoeveelheid paranoten. Bolivia is de grootste producent, ongeveer de helft van de noten is uit dit land afkomstig. Brazilië is een goede tweede met ongeveer 40 procent. Handelaar Gaston Vizcarra heeft vorig jaar 390 ton paranoten verkocht, daarmee is hij de twee na grootste paranotenhandelaar in Peru. Jaarlijks gaat er omgerekend 1,6 miljoen euro om in zijn bedrijf.

Paranoten worden vooral gebruikt als opvulnoot. Ze komen terecht in cruesli, repen en studentenhaver. Ze zijn natuurlijk ook los te koop, maar andere noten, zoals pistache en macademianoten, vinden mensen over het algemeen lekkerder.

Vizcarra verkoopt 85 tot 90 procent van de paranoten als noot. Zijn grootste handelspartner zit in Amerika, maar zijn noten gaan ook naar Europese bedrijven. Momenteel probeert hij de Japanse markt op te komen. Tien tot vijftien procent van de noten verwerkt Vizcarra tot olie. In Peru wordt de olie gebruikt om te koken, de buitenlandse handel draait om cosmetica. The Body Shop gebruikt bijvoorbeeld sinds 1995 de olie van Vizcarra voor gezichtscremes, bodylotions en scrubs. Aan hen verkoop hij de meeste olie: zo'n 36 ton per jaar.

Candela is niet het enige bedrijf dat aan eerlijke handel doet. Ook in Bolivia zijn fair trade paranotenhandelaren, onder andere door een samenwerking met de Nederlandse ontwikkelingshulporganisatie SNV, weet ecoloog Pieter Zuidema van de universiteit van Wageningen.

Paranootboom in oerwoud draagt pas vanaf negentigste jaar vrucht
De paranoot is een zaadje uit een soort kokosnootachtige vrucht die ongeveer even groot is als een grapefruit. Het zijn de zaden van een oerwoudreus die 50 meter hoog kan worden. Een boom in het oerwoud begint rond zijn negentigste jaar vrucht te dragen. Een volop producerende boom draagt ongeveer honderd vruchten per jaar. Hierin zitten de twintig paranoten als sinaasappelpartjes gerangschikt. De vrucht weegt ongeveer één kilo en komt met een snelheid van 80 kilometer per uur op de grond terecht. "Als je door het bos loopt, hoor je de vruchten via de takken naar beneden stuiteren", vertelt handelaar Gaston Vizcarra. Normaal gesproken worden de noten verspreid door agouti's, grote cavia-achtige knaagdieren. Zij verstoppen een deel van de noten, zoals eekhoorntjes met beukennootjes of eikels doen.

De bomen groeien ook op plantages, maar daar zijn er maar weinig van. "Op plantages in Brazilië produceren de snelste bomen na tien jaar vruchten, maar het duurt zeker 25 jaar voordat een normaal productieniveau bereikt is", vertelt de Wageningse ecoloog Pieter Zuidema. "Dat is het wachten niet waard, zeker niet met de rentepercentages die in landen als Brazilië en Bolivia worden gerekend."

De paranoot is vernoemd naar de Braziliaanse staat Pará. Vizcarra geeft de voorkeur aan de naam amazonenoot: "Brazilië kaapt alles: zij doen alsof de Amazone alleen in Brazilië ligt, terwijl het regenwoud veel groter is. De paranoot, in het Engels Brazil nut, claimen zij ook al. Maar paranoten komen ook uit Bolivia en Peru. Sterker nog: Bolivia is de grootste producent."

Witl u iets anders dan paranoten? U kunt bij ons naturlijk ook pijnboompitten kopen, amandelen kopen en allerlei andere lekkernijen zoals medjoul dadels

Magento Catalog Menu Widget by EMThemes Magento Themes & Magento Templates

Terug naar boven!